cancel

Uber en Lyft blijven in Californië, hoeven chauffeurs nog niet in dienst te nemen

door Rens Lieman

fotografie Persbeeld

augustus 2020


Uber en Lyft dreigden om in Californië de stekker eruit te trekken nadat een rechter oordeelde dat ze hun chauffeurs in dienst moeten nemen. Nu krijgen ze, vlak voor de deadline, maandenlang uitstel.  ↓


Vorige week oordeelde een rechter in de Amerikaanse staat Californië dat Uber en Lyft per direct hun chauffeurs aldaar in dienst moeten nemen. Omdat de taxi-appbedrijven daar naar eigen zeggen niet toe in staat zijn, dreigden ze om de stekker er dan maar helemaal uit te trekken. 

Dat blijkt nu, op de dag van de deadline, vooralsnog niet nodig. Het Californische Hof van beroep gaf Uber en Lyft donderdagavond Nederlandse tijd uitstel om aan de eerdere uitspraak gehoor te geven. Het Hof neemt nu de tijd om het hoger beroep van Uber en Lyft te beoordelen. Pas op 13 oktober is de mondelinge behandeling. 

Voor die tijd moeten Uber en Lyft van het Hof wel alvast voorbereidingen treffen om chauffeurs in dienst te nemen voor het geval ze het hoger beroep verliezen en de Californische bevolking in november tegen een wetsinitiatief stemt van Uber en Lyft — 'Proposition 22', waarover verderop in dit artikel meer. 

Juridische strijd 

Uber is samen met concurrent Lyft verwikkeld in een juridische strijd over de rechtspositie van chauffeurs. Die doen hun werk als zelfstandigen. In die hoedanigheid ontbreekt het hen aan bepaalde sociale zekerheden die horen bij een dienstverband, zoals minimumloon, ziekte- en vakantiegeld en ontslagbescherming. De staat Californië en enkele Californische steden daagden de twee bedrijven in mei voor de rechter om dat om te draaien: getoetst aan een nieuwe Californische wet (AB-5) zouden chauffeurs werknemers zijn. 

Die rechtszaak kan jaren duren en ondertussen kunnen chauffeurs geen beroep doen op werknemersrechten. De staat Californië vroeg de rechter daarom in een kort geding om een tijdelijke regeling.

Rechter Ethan Schulman was in zijn uitspraak bepaald niet mild. ‘Het is hoog tijd dat [Uber en Lyft] hun verantwoordelijkheden onder ogen zien,’ schreef hij. De rechter vond hun juridische verdediging dermate ‘inconsistent’ dat het ‘moeilijk serieus te nemen’ was. Het argument dat Uber en Lyft geen opdrachtgever zouden zijn, omdat chauffeurs niet voor de bedrijven werken maar voor de passagiers, kwalificeerde de rechter als ‘nonsens’ en ‘een dappere ontkenning van de realiteit’.

Uber en Lyft gingen tegen de uitspraak in beroep. Totdat het hoger beroep in oktober behandeld wordt mogen ze van het Hof doorgaan zoals ze nu opereren, dus met zelfstandige chauffeurs.

Waarom Uber chauffeurs niet in dienst wil nemen

Uber en Lyft verzetten zich hevig tegen de verplichting dat ze hun chauffeurs in dienst moeten nemen. De reden daarvoor laat zich raden: loonkosten zouden flink stijgen – volgens berekeningen van de bedrijven met 20 tot 40 procent. 

Uber vindt bovendien dat een dienstverband niet hoort bij de werkpraktijk van chauffeurs. Zij mogen namelijk voor meerdere apps tegelijkertijd werken en kunnen - in principe - zelf bepalen wanneer en hoelang ze werken. Die vrijheid en flexibiliteit verdwijnt als Uber chauffeurs in dienst moet nemen, zo stelt het bedrijf. En dat was nu juist wat chauffeurs zo aantrekkelijk vinden aan het werk. 

Hoofdaanklager Xavier Becerra van de staat Californië benadrukt dat het Californische arbeidsrecht een werkgever helemaal niet belemmert om werknemers dergelijke flexibiliteit te bieden. 

|https://twitter.com/renslieman/status/1294594188680392705?s=21

We kunnen niet ineens tienduizenden chauffeurs aannemen

Vooruitlopend op het hoger beroep dreigde zowel Uber als Lyft om de stekker eruit te trekken in Californië als het chauffeurs in dienst moet nemen. ‘Dat zou heel jammer zijn,’ zei Uber-topman Dara Khosrowshahi vorige week in een interview met de Amerikaanse nieuwszender MSNBC. ‘Zeker in tijden van hoge werkloosheid. Maar we kunnen niet ineens tienduizenden chauffeurs aannemen.’

De wet die in de Californische rechtszaken centraal staat, AB-5, is in september vorig jaar aangenomen en trad op 1 januari van dit jaar in werking. Uber en Lyft hadden voor die tijd voorbereidingen moeten treffen om daar aan te voldoen, vond rechter Schulman.

Over de mogelijkheid dat chauffeurs werk en inkomsten verliezen als Uber en Lyft de operaties staken in Californië, zei de rechter: ‘Als er nadelige gevolgen ontstaan voor chauffeurs, dan zijn ze zo nadelig geworden omdat Uber en Lyft langdurig, brutaal hebben geweigerd om zich aan de wet te houden.’

Ubers wetsinitiatief: Proposition 22

Een eigen wetsinitiatief van Uber, Lyft en nog drie gelijksoortige Amerikaanse bedrijven biedt volgens Khosrowshahi ‘het beste van twee werelden’. In november kan de Californische bevolking voor of tegen dat initiatief stemmen, dat als ‘ Proposition 22’ op het stembiljet staat. Uber en Lyft investeerden elk meer dan vijfentwintig miljoen euro voor het opstellen en promoten ervan.

In Proposition 22 stellen Uber en Lyft voor om chauffeurs niet in dienst te nemen, maar ze wel een vorm van sociale zekerheid en een minimumuurtarief te bieden. 

Twee Amerikaanse groepen die opkomen voor de belangen van werkenden brengen daar tegenin dat dat een veel kariger pakket is dan waar chauffeurs recht op zouden hebben als ze in dienst zijn. Het minimumuurtarief geldt bijvoorbeeld niet voor de tijd dat een chauffeur wel op pad en ingelogd is maar geen rit krijgt aangeboden van de app.

De zelfstandigheid van Uberchauffeurs in Nederland

In tal van andere landen worden ook rechtszaken gevoerd over de zelfstandigheid van Uberchauffeurs. Dan draait het vaak om individuele chauffeurs. Zo oordeelde in Frankrijk het hoogste rechtscollege eerder dit jaar dat een Uberchauffeur eigenlijk Ubers werknemer is, en doet het Britse Hooggerechtshof binnenkort uitspraak in een soortgelijke zaak.

(De nu volgende alinea's komen deels uit mijn artikel in NRC van vorige week.) In Nederland staat de rechtspositie van Uberchauffeurs eveneens ter discussie. Vakbond FNV betoogt dat chauffeurs werknemers zijn. PvdA-Kamerlid Gijs van Dijk vroeg onlangs nog of D66-minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ‘bereid is om te kijken naar de [arbeidsrechtelijke] situatie van Nederlandse Uberchauffeurs’. Koolmees antwoordde dat dit soort kwesties individueel bekeken moeten worden, en dat het aan een rechter is daarover te oordelen.

Tot een rechtszaak is het nog niet gekomen.

Maaltijdbezorger Deliveroo moest de zelfstandigheid van fietsbezorgers wel al eens voor de rechter verdedigen in een zaak die de FNV had aangespannen. In eerste aanleg kreeg de vakbond gelijk: de rechter oordeelde dat bezorgers aanspraak kunnen maken op een arbeidsovereenkomst. Het hoger beroep dient volgende maand. 

👋 Als freelance journalist publiceer ik op deze site artikelen over Uber, Deliveroo en de platformeconomie. Die mag je gratis lezen, maar je kunt er ook voor betalen wat jij het waard vindt. Dat is zo gebeurd en wordt gewaardeerd.


Rens Lieman schrijft als freelance journalist voor Nederlandse kranten en tijdschriften zoals NRC, Esquire, Vrij Nederland en Het Parool. Inhoudelijke specialisatie: Uber en de platformeconomie, de invloed van algoritmes en technologie op de werkvloer.

rens@renslieman.nl / @renslieman