cancel

Nu zijn de belangen nog groter voor Deliveroo-bezorgers

door Rens Lieman

fotografie Joris van Gennip

september 2020


In het hoger beroep in een rechtszaak van vakbond FNV tegen maaltijdbezorger Deliveroo buigt de rechter zich vandaag over de vraag of bezorgers wel echt zelfstandig zijn. Die vraag is ingewikkelder én belangrijker geworden. ↓


In 2017 was de maaltijdbezorger die voor Deliveroo of Uber Eats werkte doorgaans student. Fris, jong en zonder een vast werkritme. Het bezorgen van maaltijden — op de eigen stadsfiets — was een bijbaantje dat de voorkeur genoot boven werken in de supermarkt of horeca.

2020 laat wat anders zien. ‘Fulltimers’ die als zzp’er de ontbijt-, lunch- én diner-shift draaien zijn bepaald geen uitzondering. Bezorgers hebben vaker een migratieachtergrond en rijden veelal op elektrische huurfietsen, wat hen in staat stelt om langere werkdagen te maken, meer bestellingen aan te kunnen en dus ook meer te verdienen. Voor hen is dit de voornaamste of op zijn minst een belangrijke inkomstenbron. Ze nemen weinig vrij en werken op vaste tijden of hele dagen. De vergoeding die ze krijgen is elke bestelling anders — take it or leave it.

Zijn deze bezorgers nog wel zelfstandig te noemen, de hoedanigheid waarin Deliveroo hen inzet? Of is hier sprake van schijnzelfstandigheid en zijn ze eigenlijk werknemers? Daar buigt het Gerechtshof Amsterdam zich vandaag over.

In mijn vandaag gepubliceerde artikel in NRC blik ik vooruit op deze rechtszaak en schets ik hoe het werk van de Deliveroo- en Uber Eats-maaltijdbezorger veranderd is. Twee Deliveroobezorgers komen aan het woord over hoe hun werkweek eruit ziet en waarom ze voor dit werk kozen, en ik leg uit hoe Deliveroo bezorgers tegenwoordig betaalt via een ingewikkeld systeem van ‘dynamische vergoedingen’.

In het artikel dat je nu leest, ga ik wat meer in op die dynamische vergoedingen en welke gevolgen dat heeft voor de zelfstandigheid van Deliveroobezorgers.

Dynamische vergoedingen

Deliveroo heeft reeds drie keer veranderd hoe bezorgers betaald krijgen, een vierde verandering die snel ongedaan werd gemaakt niet meegerekend.

Aanvankelijk waren bezorgers Deliveroo’s werknemers en verdienden ze het minimumuurloon. Sinds augustus 2017 werkt Deliveroo uitsluitend met zelfstandigen, die het eerste jaar een vast bedrag van €5 per bestelling betaald kregen. Het risico dat er tijdens het werk geen bestellingen binnenkomen is daarmee verlegd naar de bezorger.

Naar voorbeeld van Uber Eats stapte Deliveroo daarna over op een ‘dynamische vergoeding’: per bestelling wordt voor de bezorger een vergoeding berekend op basis van de afstand en tijd die het kost om een bestelling te voltooien.

Dat klinkt als een eerlijk systeem. De kanttekening: bij Deliveroo worden afstand en tijd door een algoritmisch systeem vooraf ingeschat. Als de bezorger sneller bij het restaurant is dan verwacht, of als het restaurant het druk heeft of het koken van bestellingen verkeert timet, wat regelmatig voorkomt, krijgt de bezorger niet betaald voor de extra wachttijd waar dat toe leidt. In restaurants zijn bezorgers daarom merkbaar ongeduldiger dan voorheen, chagrijnig als de wachttijd oploopt.

Onderzoeker Niels van Doorn, die sinds 2018 platformwerk onderzoekt onder de vlag van het Platform Labour project, merkte op dat bij het berekenen van de vergoedingen de afstand tussen bezorger, restaurant en klant, hemelsbreed gemeten werd. Na een jaar is dat hersteld.

Van Doorn maakt daarnaast het punt dat Deliveroo’s dynamische, dus onvoorspelbare vergoedingen, bezorgers gevoeliger maakt voor bonussen. Bonussen - vaak 1,1 of 1,2 keer het normale tarief - zijn te verdienen als het drukker is dan Deliveroo had voorspeld. Als bezorgers zich daar te veel door laten sturen omdat de basisvergoeding niet genoeg is, is dat problematisch, vindt Van Doorn. ‘Want bonussen zijn allerminst zeker.’ En: ‘Bonussen kunnen als rookgordijn dienen voor het verlagen van de basisvergoeding.’

Deliveroo wil desgevraagd niet vertellen met welke minuut- en kilometer-tarieven er gerekend wordt, hoeveel de meeste bezorgers per uur verdienen of hoe hoog ongeveer de vergoeding voor een bestelling meestal is.

Fotografie Joris van Gennip

Informatieonbalans

Onduidelijkheid over de totstandkoming van vergoedingen voor hun bezorgers leidt tot wat onderzoekers ‘informatie-asymmetrie’ noemen: de opdrachtgever weet veel meer over het werk dan de opdrachtnemer.

Meer werkomstandigheden zorgen voor die informatieonbalans: bij Uber Eats kunnen bezorgers vooraf niet zien waar de klant woont en dus hoever ze moeten fietsen, Deliveroo kan ineens een extra bestelling toewijzen aan een bezorger die niet geweigerd kan worden (een ‘stacked order’).

Dat schrijft toenmalig student aan de Universiteit van Amsterdam Emma Knight in haar scriptie waarin ze werkomstandigheden van Deliveroo- en Uber Eatsbezorgers onderzoekt. Knight concludeert dat informatie-asymmetrie bezorgers 'behoorlijk hindert in het benutten van de vrijheid en flexibiliteit' die hen in dit werk wordt beloofd. Het wordt ze in hun werk moeilijk gemaakt eigen, weloverwogen keuzes te maken, bijvoorbeeld over welke bestellingen ze wel en niet aannemen.

Vankbond FNV meent dat van vrij ondernemerschap bij maaltijdbezorgers geen sprake is. ‘Bezorgers voelen zich ondergeschikt aan de techniek van het platform. En dat staat haaks op zeggenschap en vrijheid’, aldus een woordvoerder

Een woordvoerder van Deliveroo stelt dat bezorgers genoeg informatie hebben en vrijheid genieten om hun eigen keuzes te maken. ‘Bezorgers krijgen vooraf de vergoeding voor een bestelling te zien, ze kunnen die bestelling weigeren en ze kunnen hun eigen route kiezen.’

Lees verder bij NRC

Lees verder op de website van NRC. In dat artikel onder meer een antwoord op de vragen:

- Welk doel dient de rechtszaak die FNV in 2018 tegen Deliveroo aanspande, die vandaag in hoger beroep wordt behandeld? Voor de bezorger zal er op korte termijn namelijk weinig veranderen. Hanneke Bennaars, universitair docent arbeidsrecht aan de Universiteit Leiden, legt het uit.

- Hoe en hoeveel werkt de moderne Deliveroo-bezorger?

- Deliveroo stelt dat als het bezorgers in dienst moet nemen, bezorgers niet meer hun eigen werkschema kunnen bepalen. Klopt dat?

Elders op deze website

- Hoe kwam de kantonrechter tot haar oordeel dat Deliveroobezoergers eigenlijk werknemers zijn?

- Een app als baas — hoe het is om te werken voor Uber, Deliveroo en Helpling

👋 Als freelance journalist publiceer ik op deze site artikelen over Uber, Deliveroo en de platformeconomie. Die mag je gratis lezen, maar je kunt er ook voor betalen wat jij het waard vindt. Dat is zo gebeurd en wordt gewaardeerd.


Rens Lieman schrijft als freelance journalist voor Nederlandse kranten en tijdschriften zoals NRC, Esquire, Vrij Nederland en Het Parool. Inhoudelijke specialisatie: Uber en de platformeconomie, de invloed van algoritmes en technologie op de werkvloer.

rens@renslieman.nl / @renslieman