5 min

10 min

15 min

(typ bijvoorbeeld: Typhoon, technologie, 5 minuten, NRC, reportage)

De poppenspelers van Twitter

Het wemelt op Twitter van de parodieaccounts: mensen die zich voorgeven voor een ander. Is het een plaag, of luchtig vermaak op het soms donkere internet? Nieuwe Revu zocht de populairste neptwitteraars op.

tekst: Rens Lieman, Nieuwe Revu   |    fotografie: mozzercork via Flickr (cc) | Nieuwe Revu, maart 2017

zoeken

esc om te sluiten    z om te openen

Nieuwe Revu

maart 2017

tekst

Rens Lieman

fotografie

mozzercork via Flickr (cc)

leestijd

14 minuten

Elke ochtend leest ‘Widtvoet’ (een internet-alias) de krant en het nieuws op internet. Tot zover niets ongewoons. Maar als iets uit dat nieuws hem ‘triggert’ - een politicus die liegt, een advocaat die te luidruchtig op de voorgrond treedt, iemand die zijns inziens ‘met meel in de mond praat’ - maakt hij een van zijn slapende parodie-accounts wakker: Twitter-accounts waarmee hij uit naam van iemand anders tweet. Widtvoet, 40 jaar oud, geboren in Dordrecht, rechten gestudeerd in Rotterdam, heeft er de afgelopen jaren meer dan duizend van aangemaakt. Goede kans dus dat de persoon in kwestie reeds in Widtvoets collectie zit. En anders maakt hij een nieuw account. Subtiele verhaspeling in de naam (onderkast l wordt hoofdletter i), fotootje googlen, ludieke bio erbij; in een vlug voorbij scrollende timeline niet van echt te onderscheiden.

Daarop laat Widtvoet het account praten. ‘In de hoop een discussie op gang te brengen’ over de persoon uit het nieuws. De eerste tweet is meestal een citaat, al dan niet door Widtvoet ontdaan van vaag taalgebruik of slagen om de arm. Als de tweet niet snel genoeg wordt opgepikt, als retweets, likes en reacties uitblijven, maakt hij nog een stel andere parodie-accounts wakker. Dan retweet fake-Peter Vandermeersch het, of fake-Jetta Kleinsma. Een reactie van ‘Sylvana Simons’. Misschien nog een like van ‘Yolanthe Cabau’. Moet je eens kijken hoe snel de beoogde discussie vleugels krijgt.


‘Hoe trollen het internet verpesten’, stond er op de cover van Time Magazine afgelopen zomer. Toen het woord ‘trol’ voor het eerst in een online context werd gebruikt, werd daarmee een internetgebruiker bedoeld die een discussie op een forum opzettelijk probeerde te ontregelen. In 2017 hanteren we doorgaans een meer donkere definitie: mensen die anoniem maar ten overstaan van het hele internet hun gal spuwen over een ieder die in hun ogen iets verkeerd doet. Vaak moet Twitter ingrijpen. Als een politiek bedoeld geluid nazistisch wordt, bijvoorbeeld, of een afkeuring een doodsbedreiging.

Getrol kent echter ook een op het eerste gezicht luchtige variant. Daaronder kunnen we de meeste parodie-accounts scharen. Oprichters van dergelijke accounts tweeten uit naam van een bekend persoon. @Ironiehe is zo’n parodie-account, een karikatuur van televisiejournalist Ivo Niehe. @Koning_NL, kennen we ook goed, net als @BartVanMerwijk. De schrijver die als @realdondaldrumpf twittert, als ware hij de aanstaande president, is groot in Amerika: ruim zesenzestigduizend volgers. Ook mindere goden kunnen ten prooi vallen aan trollen: in 2010 moest toenmalig NOS-nieuwslezer Gerard Arninkhof er kortstondig aan geloven.

Wat is het plezier voor de makers? En is zo’n twittertypetje net zo onschuldig als een televisieparodie in Kopspijkers of Saturday Night Live? Nieuwe Revu zoekt vier populaire parodieaccounthouders op.


De meeste parodie-accounts zullen voor de lol zijn opgericht. Dat geldt althans voor @ironiehe (19.000 volgers) en het Amerikaanse @berniethoughts (109.000 volgers.) ‘Welbeschouwd is het één grapje dat we zelf wel leuk vonden, en sindsdien continu herhalen,’ zegt Thijs de Jong (31), een Groningse sportjournalist die sinds februari 2013 samen met André van den Ende Ivo Niehe-achtige uitspraken tweet.

De twee lieten zich inspireren door Niehes interview in Pauw & Witteman, waarin hij sprak over zijn unaniem belachelijk succesvolle theatershow. Een stijltje werd bedacht. Uit de @ironiehe timeline: ‘Het regent. Dat doet me denken aan die keer dat ik bij Carla Bruni thuis was.’ En: ‘Ik lag te praten in mijn slaap vannacht. Volgens mevrouw Niehe was het een zeer bijzonder en openhartig gesprek.’ De enige stijlontwikkeling: de achternaam van de sterren-waarmee-Ivo-bevriend-is tussen haakjes zetten. ‘Hele dag in de zon. Ik ben inmiddels bruiner dan Desmond (Tutu). Dat weet ik, omdat hij hier naast me zit.’

De Jong, over hoe het er achter de schermen aan toe gaat: ‘Een ironiehe-tweet ontstaat uit verveling. Als ik op de bank hang, of moet wachten op iemand.’

Het is één grapje dat we zelf wel leuk vonden en sindsdien continu herhalen

@Berniethoughts, opgericht door de New Yorkse dichter en uitgever Spencer Madsen (24), is op vergelijkbare, plotselinge wijze ontstaan: ‘Ik was net naar Los Angeles verhuisd en zat niet lekker in m’n vel. Ik voelde me alleen. Op een avond werd een debat uitgezonden waar Bernie Sanders aan meedeed. Ik begon live grapjes te tweeten. Net als Sanders ben ik een Joodse New Yorker. En ik heb een oma die in hetzelfde, vette, Brooklyn-accent praat als Sanders. Het bleek geestig om in dat accent dingen te schreeuwen op Twitter.’

Uit naam van de voormalig Amerikaans presidentskandidaat Bernie Sanders tweet Madsen sindsdien ‘observaties over het alledaagse, met een kinderlijk onvermogen om dat te begrijpen’. Alles in capslock, de echte Sanders schreeuwt altijd een beetje verontwaardigd. Zie: ‘THIS BLIZZARD IS A BLATANT ATTEMPT BY MOTHER NATURE TO DISTRACT THE MEDIA FROM THE REAL ISSUES AT HAND.’ Of: ‘WWW,GOOGLE,COM’.

Ze geven het liever niet toe, De Jong en Madsen, maar hun ego werd enigszins gestreeld toen de eerste mijlpaal van tienduizend volgers behaald was. Toen bekende landgenoten hen gingen retweeten. Toen de stroom notificaties na een tweet niet leek op te houden. Madsen, die twee dichtbundels op zijn naam heeft staan, tekent daarbij aan: ‘Ik werd er wel een beetje cynisch van, dat je met zoiets gemakkelijks zo goed kunt scoren.’

Ik werd er wel een beetje cynisch van, dat je met zoiets gemakkelijks zo goed kunt scoren

Maar het plezier won het van cynisme en Madsen ging het tweeten zien als ‘een schrijfproject’. Dus ging hij door. De Jong heeft er eveneens nog altijd schik in: ‘Bij de echt goede tweets hóór ik het Ivo gewoon zeggen. Ik kan ook lachen als ik onze beste tweets van een paar jaar geleden teruglees.’

Beiden zijn ervan overtuigd dat ze niets kwaad doen. Omdat ze naar eigen zeggen hun onderwerp niet belachelijk maken of beledigen. Maar, zo vult Madsen aan: ‘Dat is wel een grens die je gemakkelijk kunt overschrijden. Je moet er voor waken.’ Een goedkeurend geluid uit het Sanders-kamp (zie kader onderaan dit verhaal) stelde hem gerust.


Een versnelling hoger, nu. Richard Hine (53), Amerikaanse roman- en speechschrijver, parodietweet uit activistische overwegingen. ‘Ik ben er mee begonnen om aan te tonen hoe ridicuul sommige conservatieve opvattingen zijn. Het beste voorbeeld daarvan vond ik in tweets van Donald Trump, toen nog geen serieuze presidentskandidaat.’

In mei 2013 maakte Hine @realdonaldrumpf aan (Drumpf is de officiële familienaam van Trump), sterk gelijkend op de handle van de echte Trump: @realdonaldtrump. Hij pakte Trumps twitteravatar en plakte daar pas later een digitaal snorretje op. Hine tweet in dezelfde stijl waarin Trump tweet, maar dan met een iets andere inhoud: ‘My comments have been misconstrued! I did not say I'm not receiving a fair trial because the judge is Mexican. But come on, he's Mexican!’

Ik had geschiedenis gemaakt: nooit eerder ging een beroemdheid in discussie met zijn eigen parodie-account

Het hoogtepunt kwam al na één maand: Trump reageerde op een tweet van @realdonaldrumpf aangaande een bekende Amerikaanse strafzaak. Hine: ‘Ik moest twee keer kijken: is dit niet óók een parodieaccount? Het was hem echt. Volgens mij had ik geschiedenis gemaakt: nooit eerder is een beroemdheid serieus in discussie gegaan met zijn eigen parodie-account.’

Ja, ook Hine heeft plezier in het tweeten uit naam van een ander. Maar hij ziet het ook als ‘social media-activisme’. ‘Ik zou ook lange artikelen kunnen schrijven om Trumps gedachtegoed te bekritiseren. Maar het mooie van Twitter, van memes in het bijzonder, is dat ze ook bij mensen met een korte aandachtsspanne binnen kunnen dringen.’

Bij @ironiehe en @berniethoughts is het duidelijk dat het een parodie betreft. Iets minder bij @realdonaldrumpf. Vooral in het begin, toen Hine nog geen snorretje over de avatar had geplakt. Misschien ook wel vanwege de onconventionele tweets van de echte Trump. Hine: ‘Het moet natuurlijk wel een beetje lijken, anders is het geen parodie meer. De eerste paar keer is het leuk als je ziet dat mensen mijn tweets voor die van Trump aanzien. “Kijk eens hoe slim en grappig ik ben,” denk je dan. Daarna realiseerde ik me dat het mij daar niet om gaat. Vandaar de snor.’

In mei gaat @realdonaldrumpf zijn vierde jaargang in. Hine: ‘De dag na Trumps overwinning in de verkiezingen werd ik fucking depressed wakker. Ik wilde stoppen met die account. Maar even later voelde ik verantwoordelijkheid om door te gaan. Ik ontvang namelijk ook reacties van mensen die blij zijn dat ze door die tweets tenminste af en toe om de situatie kunnen lachen. Of: “Thanks for keeping me sane.”’


Komen we terug bij Widtvoet. Uniek in zijn soort, omdat hij niet één persoon parodieert, maar honderden. Zij bevinden zich zowel links als rechts van het politieke spectrum en kunnen presentator, advocaat, politicus, bankdirecteur of crimineel zijn. Ooit had Widtvoet Willem Holleeder op het antwoordapparaat. Hij vond die platte gangsteruitspraken die uit zijn naam gedaan werden best grappig hoor, maar hij werd er nu toch iets te vaak naar gevraagd door journalisten.

Widtvoet zegt te parodietweeten om mensen die in de publieke belangstelling staan ter verantwoording te roepen. Hier komt dat vandaan:

‘Op het forum van Leefbaar Rotterdam zag ik rond 2002 voor het eerst wat voor interessante dynamiek een online discussie kon krijgen. Mensen spraken hun bestuursleden direct aan. Vooral na de dood van Pim Fortuyn hielden Rotterdammers op dat forum de vinger aan de pols wat er met hun stem zou gebeuren. Op GeenStijl was ik ook actief. Reaguurders beoordeelden elkaar puur op hun teksten. Hoe je eruit ziet of waar je vandaan komt is niet bekend, en daarom irrelevant. Ik voelde me vrij.’

Ook op Twitter maakte Widtvoet een account aan. De nepaccounts begonnen toen Widtvoet een oud fragment in herhaling zag uit het televisieprogramma Het Lagerhuis. Daarin noemde Marcel van Dam Pim Fortuyn een ‘buitengewoon minderwaardig mens’. Jaren na de oorspronkelijke uitzending (1997, Twitter werd pas in 2006 opgericht) maakte Widtvoet zich er nog steeds druk om: ‘Dat vond ik een hele nare uitspraak. In de pers zwakte Van Dam die woorden af, maar zo zat het gewoon niet. Ik tweette erover, maar dat bereikte maar weinig mensen. Daarop maakte ik een nepaccount aan onder Van Dams naam. Ik tweette het letterlijke citaat. Binnen een uur kwamen de reacties en de retweets en ontstond er een discussie.’


Noem het ironisch, voor een serial-in-de-maling-nemer, maar Widtvoet heeft ‘een hekel aan liegen’. Hij zegt dat het corrigeren van onwaarheden nog steeds de rode draad is door zijn parallel twitteruniversum. ‘In aanmerking voor een parodieaccount komen mensen die liegen of in mijn optiek met meel in mond praten.’ Maar na doorvragen moet Widtvoet erkennen: ‘Eigenlijk komt iedereen wel in aanmerking, als je maar in het nieuws bent.’

Vandaar dat de teller op 1.000+ staat. Alle gebruikersnamen en wachtwoorden staan genoteerd in een zwart opschrijfboekje.

Onzorgvuldigheid van journalisten was nog zo’n ergernis die Widtvoet aan de kaak kon stellen met zijn neptweets. In 2012 zou op het CDA-partijcongres duidelijk worden of Sybrand Buma de nieuwe lijsttrekker werd - de media stonden op scherp. Widtvoet deed zich op Twitter voor als een CDA-backbencher en tweette op het hoogtepunt van de spanning dat er tegen de verwachting in tóch een nieuwe stemronde nodig was. BNR hapte en tweette het brekende nieuws, herinnert Widtvoet. Vier minuten later kwam de officiële mededeling van het CDA dat Buma de nieuwe lijsttrekker was. Widtvoets punt: ‘Dit zijn wel mensen die mij vertellen wat er aan de hand is in de wereld, hè? En ze zijn te lui om ook maar een seconde na te denken!’

Eigenlijk komt iedereen wel in aanmerking voor een parodie-account

Er zijn veel meer voorbeelden. En zo lang politici, journalisten en gewone burgers zich laten foppen, blijft Widtvoet het doen. Het is waarom hij het doet, zegt hij.


In de twittergemeenschap is het redelijk bekend dat gebruiker @Widtvoet veel parodieaccounts beheert. Maar wie @Widtvoet in het offline leven is, weet haast niemand. Alleen zijn verloofde, zijn broer en een of twee vrienden. Omdat hij met die nepaccounts ‘niet alleen maar vrienden maakt’, wil Widtvoet zijn ware identiteit ook in dit artikel verborgen houden. ‘Ik ontvang regelmatig bedreigingen. Dat roep ik over mijzelf af, dat weet ik.’

Gevolgen van de neptweets worden ook - en vooral - gevoeld bij de personen die geparodieerd worden. Lodewijk Asscher en Alexander Pechtold moesten zich in de pers en op Twitter vaak verantwoorden voor uitspraken die ze niet hadden gedaan. Advocaten Anker en Anker werden ernstig bedreigd toen zij in de Amsterdamse zedenzaak Robert M. bijstonden en Widtvoet uit hun naam daar over tweette. Ze werden ook vóór de tweets bereigd, maar mogelijk hebben ze olie op het vuur gegooid. Advocaat Bénédicte Ficq maakte zich zorgen toen ze ontdekte dat namens haar over cliënten werd getweet werd. Tot ‘haar’ volgers behoorden collega’s en journalisten. ‘Buitengewoon vervelend. Mijn geheimhouding is heilig voor mij. Ik zocht in 2012 de publiciteit om aan iedereen duidelijk te maken dat ik dit niet was. Het enge is: onwaarheden en waarheden wisselden elkaar af op dat account.’

Een dag nadat Ficq in de publiciteit trad, haalde Widvoet de account offline. Als een geparodieerde daar om vraagt, doet hij dat naar eigen zeggen altijd. Ook besloot hij sindsdien voortaan ‘parodie’ in de bio te zetten van al zijn parodieaccounts, zoals de regels van Twitter dat inmiddels ook voorschrijven.


Is het daarmee onschuldig, wat Widtvoet doet? Hij moet even nadenken. Dan: ‘Ik probeer nooit te ver te gaan. Maar ik realiseer me dat ik vaar op mijn eigen moreel kompas. Ik gun mijzelf de vrijheid om niet alleen citaten te herhalen, maar ook mensen woorden in de mond te leggen - vooral van mensen die zelf de publiciteit opzoeken. Ik wil kunnen overdrijven en sarcastisch kunnen zijn. Ik probeer er wel rekening mee te houden dat mijn tweets niet leiden tot bedreigingen, maar wanneer dat toch gebeurt, en ik niet veel meer heb gedaan dan citaten herhalen, dan schuif ik die verantwoordelijkheid van mij af.’

Mij wordt vaak schizofrenie verweten. Maar ik heb echt een ongespleten persoonlijkheid

Rest ons nog één vraag, een vraag die ook op Twitter zo af en toe aan Widtvoet gesteld wordt. Omdat hij al die nepaccounts beheert, en hij ze strategisch met elkaar laat praten, als ware hij een poppenspeler. Omdat hij zegt dat óók het eigen @Widtvoet een format is, namelijk van iemand die zich rechtser profileert dan hij zelf is. De vraag: hoe is het gesteld met Widtvoets psyche? ‘Mij wordt vaak schizofrenie verweten. Misschien zit er wel wat in, haha. Nee hoor, ik heb echt een ongespleten persoonlijkheid.’


De @Widtvoet-stal (bestaande uit meer dan 1.000 accounts, de overgrote meerderheid ‘slaapt’)
Begin: 2012
Volgers: onbekend - echte en neppe volgers door elkaar heen.
Gemiddeld, bij de populairste accounts (‘Geert Wilders’ en ‘Willem Holleeder’), op nieuwsmomenten: enkele honderden tot duizend likes en retweets per tweet.
Reactie Bénédicte Ficq over @bénédicteficq : ‘Het was buitengewoon vervelend, en als het was doorgegaan had ik er een zaak van gemaakt. Verbaast het mij dat deze persoon meer dan duizend account heeft? Niet meer. Ik heb inmiddels geleerd dat mensen op social media een schaduwleven kunnen leiden. Het lijkt me dat je met meer dan duizend accounts weinig tijd overhoudt voor het echte leven.’

@Ironiehe
Begin: februari 2013
Volgers: 19.000 (Twitter) + 12.400 (Facebook)
Gemiddeld: 4 tweets per week, enkele tientallen retweets per tweet.
Reactie Ivo Niehe, via zijn management: 'Ivo verblijft op dit moment in het buitenland. Zijn drukke schema laat het helaas niet toe om interviews te geven. Wel geeft hij aan dat hij ironische humor zeer kan waarderen, dat hij het vaak behoorlijk grappig vindt.' Niehe is niet specifiek op @ironiehe ingegaan. De Jong heeft via een kennis vernomen dat de zoons van Niehe op een voetbalveld gezegd zouden hebben dat zij, én de hele familie, het erg grappig vonden. Zelfs mevrouw Niehe zou gezegd hebben dat het zo treffend was.

@Berniethoughts
Begin: november 2015
Volgers: 109.000
Gemiddeld: 3-4 tweets per dag in verkiezingsseizoen, rond de duizend retweets en duizend likes per tweet.
Reactie Bernie Sanders: Bernie Sanders reageerde niet op vragen van Nieuwe Revu. Wel lezen we een berichtje dat Madsen ontving van medewerkers van Sanders, nota bene midden in de verkiezingsstrijd: 'We willen je even laten weten dat iedereen het hier het erg grappig vindt.' Een stagiair stuurde vervolgens nog een suggestie voor een grap. Dat was van onvoldoende kwaliteit en heeft de @berniethoughts-timeline niet gehaald.

@RealDonalDrumpf
Begin: mei 2013
Volgers: 66.200
Gemiddeld, per dag in verkiezingstijd: 241.900 impressies, 1.400 retweets, 2.700 likes, 91 reacties.
Donald Trump over @realdonaldrumpf : Aankomend president Trump heeft niet gereageerd op vragen van Nieuwe Revu. Hine heeft evenmin iets van het kamp-Trump vernomen. Wel reageerde Trump per tweet op de Saturday Night Live-parodieën waar acteur Steven Baldwin Donald Trump speelt: 'Net geprobeerd Saturday Night Live te kijken - niet om aan te zien! Ontzettend vooringenomen, niet grappig en een slechtere imitatie dan die van Baldwin bestaat gewoon niet. Sad.'
 

 / 

       rens@renslieman.nl
Rens Lieman is freelance journalist. Zijn werk verschijnt onder meer in NRC Next, Het Parool, Esquire, ELLE en Nieuwe Revu. Lees hier meer verhalen.

meer achtergrondverhalen