5 min

10 min

15 min

(typ bijvoorbeeld: Typhoon, technologie, 5 minuten, NRC, reportage)

Het laatste avontuur: de Volvo Ocean Race

tekst: Rens Lieman, Esquire   |    fotografie: Volvo Ocean Race

zoeken

esc om te sluiten    z om te openen

Esquire

november 2011

tekst

Rens Lieman

fotografie

Volvo Ocean Race

leestijd

14 minuten

Afgelopen maand ging de Volvo Ocean Race van start, volgens sommigen een van de weinige echte avonturen die een man nog aan kan gaan. Esquire volgde de deelnemende teams maandenlang in hun voorbereiding. (Esquire, november 2011)

* 27 september, zes weken voor de start
ONTHULLING

Team Camper vaart Puerto de Alicante binnen. De zeilers zijn ruim anderhalve maand verwijderd van de start van de Volvo Ocean Race, de bekendste, vierjaarlijkse zeilrace rond de wereld. Ook Team Telefonica is aanwezig - de boot staat al in de steigers op de kade.

De zeilers zien voor het eerst elkaars boten, die tot dit moment voornamelijk in loodsen of achter zwarte schotten verstopt waren. Deze week wordt daarom ook wel de week van de onthullingen genoemd. Ook al zijn de boten in het wedstrijdregelement gestandaardiseerd, er is nog voldoende speelruimte voor ontwerpers. De contouren van de boot verraden de belangrijkste tactische keuzes voor de race. Een dikke, ronde boeg voor reaching (hoog aan de wind varen), een scherp gehoekte boeg voor allround prestaties.

‘De Volvo,’ zoals de race door de zeilers wordt genoemd, is een miljoenenproject voor elk van de zes teams. Concurrentie ligt altijd op de loer, dus waren ze waakzaam voor spionage. Nu, zes weken voor de start, maakt niemand zich daar nog druk om. De keuzes zijn gemaakt, de vaartuigen gebouwd. De boten die nu Alicante komen binnenvaren, moeten de zeilers de komende honderd dagen door de heftigste oceaanstormen kunnen loodsen.

[picutre]

De race, op initiatief van Engelse zeelieden begonnen als de Whitbread Round the World Race, toen nog een race voor de dwaze avonturier, doet op Antarctica na elk werelddeel aan en biedt zodoende een mix van alle mogelijke weersystemen. De route loopt dit jaar van Spanje naar Zuid-Afrika, Abu Dhabi, China, Nieuw- Zeeland, Brazilië, Amerika, Portugal, Frankrijk en Ierland.

De strijd is opgedeeld in negen etappes waarin punten te verdienen zijn naargelang de rangorde bij de finish. In de havens hebben de teams tijd om op adem te komen en de boot te repareren, waarna een havenrace wordt gevaren voor extra punten. Een geldprijs voor de uiteindelijke winnaar is er niet. Die krijg je ook niet als je de Mount Everest beklimt ook niet, zo luidt het argument daarvoor.

.

Esquire loopt met een aantal Volvo-veteranen door de haven. ‘In deze race worden jongens, mannen,’ leren we. De zeildiscipline op de Olympische Spelen is ‘kleine-bootjes-zeilen’, de America’s Cup slechts ‘leuk voor een paar uur’ en in je eentje rond de wereld zeilen biedt niet de interessante sociale uitdagingen die deze race wel met zich meebrengt.

Racedirecteur en viervoudig veteraan van de Volvo Ocean Race Knut Frostad verwoordt het zo: ‘Er zijn nog maar weinig échte avonturen die je als mens aan kunt gaan. Dit is er een van. De stormen op de oceaan veranderen nooit. Ze zijn nog steeds onvoorspelbaar, ze zijn nog steeds meedogenloos. De storm in 2005, een van de zwaarste die we ooit hebben meegemaakt in de race, was daar een goed voorbeeld van (zie ook onderaan dit verhaal: ‘De race van Tienpont’).’


4 oktober, ruim vijf weken voor de start
HERENCODE

Na een rustige week, waarin Telefonica en Camper de haven voor zichzelf hadden, komen ook de andere teams aan: Sanya, Abu Dhabi, Groupama en Puma. Stuk voor stuk worden de boten uit het water getakeld en in de steigers gezet voor het installeren van een nieuwe mast, het aanpassen van de zwaarden of andere kleine veranderingen.

Wanneer de boten langzaam omhoog komen uit het water, wordt duidelijk hoe indrukwekkend de gevaartes zijn. De kiel reikt tot meters diep in het water en eindigt in een grote, loodzware bulb. De kiel is de voornaamste reden waarom de boot in zulke extreme hoeken door het water kan snijden (zie kader: ‘De boot’).

.

Het optakelen van de boten is een proces dat telkens weer de aandacht van alle zeilers trekt. Natuurlijk, er is een zekere nieuwsgierigheid voor datgene waarmee de concurrentie de strijd zal aangaan. Maar een herencode weerhoudt hen van een echte inspectie, legt Neil Cox uit, die 'het haventeam' aanvoert van team Camper. ‘Je gaat niet onder iemands boot liggen om eens goed te kijken hoe ze het gebouwd hebben. Zeilers onderling praten ook niet over “werk”. Ook niet als we ’s avonds de lokale kroeg induiken. Dan praten we over het leven, en over het leven straks op zee.’

Op elke boot zitten straks tien mannen, die dag en nacht op die paar vierkante meter op een boot blootgesteld zullen worden aan de meest extreme tests. Fysiek én mentaal. Frostad: ‘Als je een groep mensen opsluit gebeuren er interessante dingen. Dat zie je in Big Brother-achtige programma’s. Maar reality shows hebben weinig met de realiteit te maken. De Volvo is de real reality. Op land kun je een probleem met iemand hebben, er ’s avonds lekker over klagen bij je vrouw. Maar op open water, een maand lang op twintig centimeter van elkaar, word je gedwongen te denken: “I better make this work.” Vanaf het moment dat die boot straks wegvaart, veranderen de zeilers hun gedrag. En eenmaal weer op het vaste land, veranderen ze het weer terug.’

Laat maken de zeilers het die avond niet in de kroeg. Dat doen ze bijna nooit. De volgende ochtend zijn de meesten om zes uur weer in de sportschool te vinden. Rond het middaguur wordt er meestal uitgevaren. Vandaag niet. De measurement crew komt: vier mannen van de wedstrijdorganisatie die met meetlinten en klemborden met checklists in de hand controleren of de zwaarden, de kiel, de masten en al het andere op de boot volgens de reglementen is.


* 7 oktober, kwalificatie, vier weken voor de start
MAN OVERBOORD

De kwalificatie. 1360 zeemijlen richting Mallorca en weer terug - het doet er niet echt toe. Voor de zeilers is dit vooral een generale repetitie. Vandaag gelden alle protocollen die ook op de racedagen van kracht zullen zijn. Voor het eerst zien de teams elkaar zeilen op zee, en dat is wél iets waar over gepraat wordt. Daar valt lering uit te trekken. De les van vandaag: wat is team Camper verschrikkelijk snel met de wind in de rug.

In deze kwalificatie wil de organisatie ook zien of alle noodscenario’s werken. Voor het publiek dat zich op de kade heeft verzameld, is nog net te zien hoe de hele vloot ineens stil valt, er spullen over boord gegooid worden en de teams omkeren. De man-over-boord-oefening.

Dat is geen overbodige training. In de nacht van 18 mei 2006 was de ABN Amro II, de boot van het ‘talententeam’ van ABN Amro, ver van de Engelse kust verwijderd toen de Nederlander Hans Horrevoets overboord sloeg in een verschrikkelijke storm. Zeilers zitten doorgaans vastgeketend aan hun life line op het dek, maar Horrevoets, op dat moment bezig met het bedienen van de schoot (de lijn waarmee de stand van een zeil ten opzichte van de boot geregeld wordt), was daar nog niet aan toe gekomen. Een grote golf sloeg hem overboord.

Een zeilboot laat zich niet vlug keren. Toch slaagden Horrevoets' teamgenoten erin om te draaien, hem terug te vinden en aan boord te hijsen. Horrevoets was echter al overleden. Voordat hij overboord sloeg, werd hij nog op zijn hoofd geraakt door ‘een hard voorwerp’, wat tot een hersentrauma en daaropvolgend zijn dood leidde. Het werd een emotioneel vervolg van de race voor het jonge ABN Amro II-team.


* 27 oktober, de havenrace, negen dagen voor de start
DE EERSTE RACE

Havenraces zijn korte sprints die bedoeld zijn om het publiek nog wat van de actie te laten genieten voordat de echte races buiten het zicht van toeschouwers gevaren wordt. Maar omdat er punten zijn te verdienen ter waarde van eenvijfde racepunt, worden ook deze havenraces serieus genomen door de zeilers. Aan het eind van de rit kunnen deze punten het verschil maken.

Als de teams de kade verlaten, waait en regent het hard in Alicante, maar naarmate de race vordert, zwakken de weersomstandigheden af. Bij de tweede ronding van de boei wordt de race beslist. Het team van Camper, dan varend op een tweede plek, merkt te laat dat precies daar de wind erg licht is. Ze zeilwissel komt te laat en ze zakken af tot een laatste plaats. Daarmee is de weg vrij voor Abu Dhabi om de race te winnen. Champagne wordt ontkurkt op de boot van deze nieuwkomer in de race. Snel nadat de fles op is gaan alle zeilers over tot de orde van de dag. De boot moet omgebouwd worden tot de off shore-afstelling.


* 3 november 2011, twee dagen voor de start
SLAAPZAK

We’re fully loaded,’ roept Campers havenmanager Cox, vlak voordat de zeilers uitvaren voor een laatste training. Alles wat nodig is voor de eerste etappe, Alicante naar Kaapstad, is aan boord. Voedsel, gereedschap, de zeilen en reserveonderdelen. Elke zeiler doet nog een laatste check op zijn persoonlijke uitrusting. Iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen spullen – elk onderdeel essentieel op zijn eigen manier.

Wat niet nodig is, blijft aan wal. Camper heeft vijf slaapzakken aan boord voor een team van tien man. Gewichtsbesparing. Om gewicht te besparen verfde vroeger ook geen van de teams de zwarte binnenkant van de boot. De camera’s die aan boord hingen hadden daarom niet veel nut.

‘Elke boot moet minimaal veertien ton wegen,’ legt de Nederlandse Volvo-veteraan Simeon Tienpont uit. ‘Als teams daar dertig kilo onder zitten, zullen ze die dertig kilo in de bulb stoppen (zie kader ‘De boot’), niet in verf.’

Frostad, die het wit verven van de binnenkant inmiddels verplicht heeft gesteld zodat fans thuis nog wat kunnen zien, voegt daar aan toe: ‘Het enige dat je op die boot vindt, is wat wij ze hebben opgelegd. Als we geen WC zouden verplichten, zou die er niet zijn.’

Die paar kilo’s besparing tellen, blijkt uit het uiteindelijke verschil tussen de winnaar en de nummer drie bij finish van de vorige Volvo Ocean Race. Na ruim honderd dagen off shore zeilen was het tijdsverschil achttien minuten.

Elk team verdeelt de dagen op zee in werkdiensten. Bij ABN Amro II, het team van Tienpont, hielden ze een systeem aan van vier uur werken, vier uur vrij. In die vier uur ‘vrij’ moet een zeiler zijn pak uittrekken, eten, zichzelf verzorgen en alles doen wat tot zijn verantwoordelijkheden behoort - controles op de boot uitvoeren bijvoorbeeld, of drinkwater maken. En of je nu dienst hebt of vrij bent, slaapt of wakker bent, bij een zeilwissel wordt iedereen opgetrommeld. Daar komt nog bij dat het leven in de boot zich omwille van de gewichtsverdeling concentreert op één helft. Gaat de boot overstag, dan moet alles en iedereen verplaatst worden naar de andere kant – inclusief de slapende lieden.

Vroeg in de avond keren de zeilers terug van hun training in de haven van Alicante. Morgen hebben ze vrij, om zich volledig te concentreren op de start van de race zaterdag, en om afscheid te nemen van de familie.


* 5 november 2011, vier uur voor de start
KISS AND CRY

Weerbriefing op de ochtend der ochtenden. Vandaag begint de eerste etappe van een nieuwe Volvo Ocean Race. Team Camper komt bij elkaar, de navigator neemt het woord. Op een computerscherm laat hij de meest actuele voorspelling zien. De eerste twee nachten is het stormachtig (heavy air). Daarna, als de vloot uit de Middellandse Zee komt, zal het een stuk kalmer zijn.

De zeilers horen het aan. Verder niets. Stormen horen erbij. Zonder zou het maar saai zijn.

De schipper en zijn twee wachtleiders hebben een laatste overleg en nemen de strategie door. De belangrijkste keuze is links aanhouden langs de Afrikaanse kust (de kortste route) of rechtsaf gaan en een stuk langs de Zuid-Amerikaanse kust (langer, maar de wind is daar gunstiger, zie kader: de route). De gemaakte keuze blijft geheim.

Gisteren hadden de teams een vrije dag. Een adempauze vlak voor de start. Het was rustig rondom de boten. De meeste zeilers besloten met familie en vrienden in het nabijgelegen visrestaurant te eten. Vandaag is het ‘kiss and cry’, zoals de zeilers dat lachend omschrijven.

Het is iets na twaalven in de middag en de zeilers zijn gezegend door een priester. Gelovig of niet, alle hulp is vanaf nu welkom. De heren zetten hun telefoons uit, die blijven aan wal. Wat nu volgt is afscheid nemen, van partner, kind of hond. Cox hoeft als havenmanager van niemand afscheid te nemen en aanschouwt het tafereel op een klein afstandje. Hij glimlacht. ‘De vrouwen zijn bang. De mannen weten: this is what we do. Je zult zien dat ze straks grappend met elkaar de boot op gaan. Dit is waar ze twee jaar naartoe gewerkt hebben. Toch is er iets dat die jongens kan breken.’ Hij kijkt naar een van de zeilers. ‘Als hij straks omdraait en zijn zoontje kijkt hem met betraande ogen aan... elke man heeft het dan zwaar.’

Vijf voor twee. Een luide toeter klinkt. De touwen gaan los. Daar gaan ze. Eerst moeten alle boten nog vier boeien in de haven ronden. Camper doet dat het snelst. Daarna vaart de vloot de Straat van Gibraltar in, de nachtelijke storm in. Wie daarna nog heel is, zal koers zetten richting Kaapstad. Negen etappes later wordt er op 3 juli 2012 gefinisht in het Ierse Galway. Als het goed is.


De race van Tienpont

Simeon Tienpont, toen 22 jaar oud, voer in 2005/2006 mee op de ABN Amro II-boot, de 'talentenboot' met louter jonge zeilers. Ze stonden bekend als de onbevangen jonge honden, maar juist zij werden aan de hefstigst denkbare test onderworpen. Dit zijn Tienponts herinneringen aan die race. 

ETAPPE 1: Vigo - Kaapstad.
De nacht van 13 november 2005, ergens langs de Spaanse kust.

‘Toen we ‘s ochtends vroeg uit Vigo vertrokken voelden we ons een stel losgelaten jonge honden. Het groot zeil ging op, het avontuur was begonnen. Maar in de eerste nacht gaat het al mis. We varen een lagedrukgebied in, de storm in. De golven zijn vreselijk hoog en slaan met groot geweld de boot over. Het A6-spinnaker [type zeil voor in een storm] scheurt. Het wordt overleven. Ik maak de andere jongens wakker. Ik zie niets, de boot is zwart van binnen, maar ik voel dat het water binnen metershoog staat. Ik vind de oorzaak: een gesprongen inspectieluik. Met een plastic bordje en een t-shirt eromheen gespannen dicht ik als tijdelijke oplossing het luik. Als ik weer aan dek kom, zie ik dat de anderen het zeil aan het maken zijn. Wat een begin.’

ETAPPE 4: Wellington - Rio de Janeiro
6 maart 2006, nabij Kaap Hoorn

‘Na vele stormen doorstaan te hebben, ronden we succesvol Kaap Hoorn. Mijn dienst zit erop en ik zoek mijn bed op. We varen op vlak water, ik hoor nauwelijks iets, terwijl het normaal heel luidruchtig is in de boot. Ik raak in een diepe slaap. Dat was voor het eerst, want in elk beetje slaap dat ik tot dan toe had gehad was ik alsnog in mijn hoofd met zeilen bezig. Als ik wakker word gemaakt door mijn teamgenoten waan ik me in Amsterdam. Het duurt even voordat ik mij besef dat ik op een zeilboot ben, ergens in de Atlantische Oceaan.’

ETAPPE 7: New York City - Portsmouth
De nacht van 18 mei 2006, 1.300 zeemijlen ten westen van Land's End (Engeland)

‘In de laatste vijftienhonderd mijl van de etappe liggen we op een prima positie en bereiden we een zeilwisseling voor. Ineens sterkt de wind aan van twaalf tot vijfentwintig knopen. Terwijl we de zeilen reven [het zeiloppervlak verminderen], boort de boot zich in een golf die over het dek heen slaat. Ik zie iets gebeuren, maar weet niet wat. Een seconde later merken we dat Hans overboord is geslagen. Direct schakelt iedereen over in emergency mode. Ik gooi de Man Over Boord-spullen het water in, waaronder ook een aantal lampen als markeringspunt. Ondertussen remt de boot af en keren we. Het duurt veertig minuten voordat we terugkomen op de plek waar het ongeluk gebeurde. Ik werk op soort ander niveau, in een hyperconcentratie voer ik heel zakelijk een routine uit. We vinden Hans en hijsen hem met zijn allen naar binnen. Hij is buiten bewustzijn en ik probeer hem te reanimeren. Drukkend op zijn borst hoor ik mijzelf denken: “Word gewoon wakker, man.”’

ETAPPE 9: Rotterdam - Göteburg
17 juni 2006, vlak voor de kust van Göteburg

‘We liggen comfortabel op de eerste positie, zes uur los van nummer twee. Wat een kick - na zo’n tegenslag deze etappe gaan winnen. De finish is in zicht, maar er is geen wind. Dat is er nooit, zo vlak voor de kust van Göteburg. De wind komt ‘s middags pas, van zee. En inderdaad, na zes uur stil gelegen te hebben, zien we team Pirates of the Caribbean aan komen varen, met hun spinnaker op. Wind in de rug, goed op snelheid, ze varen ons zó voorbij. Kut, kut, kut. Tweehonderd meter komen we uiteindelijk tekort. We varen onder de brug in Göteburg en ik denk: “Nu moet ik nog een keer mee doen.”’

 / 

       rens@renslieman.nl
Rens Lieman is freelance journalist. Zijn werk verschijnt onder meer in NRC Next, Het Parool, Esquire, ELLE en Nieuwe Revu. Lees hier meer verhalen.

meer reportages