5 min

10 min

15 min

(typ bijvoorbeeld: Typhoon, technologie, 5 minuten, NRC, reportage)

Een vat en een kroonjuweel

Om bier een aantrekkelijk alternatief te maken voor een goed glas wijn bij het eten, liet Hertog Jan een van hun bieren rijpen in houten vaten. Het vak der barrel aging werd geleerd in een brouwerij in Chicago.

tekst: Rens Lieman, Esquire   |    fotografie: Hertog Jan | Esquire, januari 2017

zoeken

esc om te sluiten    z om te openen

advertorial, reportage

Namens Hertog Jan kocht pr-bureau De Wolven een advertorial in bij Esquire en ELLE Eten. Ik werd gevraagd alle twee de advertorials te schrijven in reportage-vorm. Hier lees je de advertorial die in Esquire is geplaatst.

Bill, take us to the promised land.’ Bill is Bill Savage, een voormalig wijnmaker, nu werkzaam bij bierbrouwerij Goose Island in Chicago. Hij is eindverantwoordelijke voor het vatenprogramma, wat betekent dat hij er voor waakt dat de bieren die in twintigduizend houten vaten liggen te rijpen, hun ‘ziel en funk’ niet verliezen. Het beloofde land is een plek achterin de vatenopslag van Goose Island, in Chicago’s West Side. Savage heeft ons zojuist rondgeleid, en verteld over de vele variabelen bij het rijpen van bier (temperatuur, zuurstof, licht, vochtigheid). Interessant, maar Hertog Jan-brouwers Milan Dams en Johan Kranen worden wat ongeduldig. Zij zijn, samen met Esquire, met maar één doel naar Chicago afgereisd: het proeven van de eerste batch vatgerijpte Hertog Jan Grand Prestige.

Grand Prestige is het zelfbenoemde, maar ook veelvuldig onderscheiden ‘kroonjuweel’ van Hertog Jan. Het is gebrouwen met vier verschillende mouten en behoort vanwege de smaak (vol, rijp, bitterzoet), de roodbruine kleur en het warme karakter tot de categorie gerstewijnen. Laat het een paar jaar rijpen in de fles, en het smaakt zelfs naar een oude portwijn. Voor de nieuwe serie genaamd ‘Vatgerijpt’ rijpt diezelfde Grand Prestige vóór het bottelen een klein jaar in houten vaten waar eerder bourbon, port of cognac in heeft gezeten.

Het idee daarvoor, als ook de samenwerking met Goose Island, ontstond in januari 2015, toen de brouwers van Goose Island op bezoek waren bij Hertog Jan in het Limburgse Arcen - de twee biermerken behoren tot dezelfde Belgische brouwerijketen Anheuser-Busch InBev. Hertog Jans meesterbrouwer Gerard van den Broek: ‘We dronken gewoon wat bier met elkaar. Zij hadden hun vatgerijpte Bourbon County Stout-bier meegenomen, wij lieten hen proeven van onze Grand Prestige. Toenmalig meesterbrouwer Brett Porter van Goose Island was daar zo van gecharmeerd, dat hij voorstelde om er wat van op vat te laten rijpen.’ 

Foto: Hertog Jan


Je moet weten: Goose Island is een autoriteit op het gebied van barrel aged bieren - dergelijke bieren brengen zij al sinds 1992 op de markt. Vooral hun Bourbon County Stout is bekend, waarvan elk jaar een andere variant wordt gemaakt wordt. Bierliefhebbers staan letterlijk dagenlang in de rij als het in november in de verkoop gaat. Het is grotendeels aan Goose Island te danken dat zo’n beetje elke Nederlandse (micro-)bierbrouwer de laatste jaren experimenteert met vatrijping - met wisselend succes.
’Hertog Jan is doorgaans niet zo van het experimentele’, zegt brouwer Johan Kranen. ‘Het gaat bij ons altijd om kwaliteit: liever een extra inspanning daarvoor, dan voor een wild experiment. Maar we vinden het ook belangrijk om bierliefhebbers iets nieuws te bieden.’ Van den Broek vult aan: ‘Ik wil bieren maken die je als een goede wijn kunt drinken.’

Met die ambitie in het achterhoofd werd een deal gesloten met Goose Island: zij brouwen ter plekke Grand Prestige en laten dat rijpen in bourbonvaten. (Daarvoor moest Van den Broek het recept én de gist met de Amerikanen delen, wat voor een bierbrouwer hoogst ongebruikelijk is, maar vooruit, het zijn collega’s.) De ervaringen van de Goose Island-brouwers worden daarop met hun Nederlandse brouweres gedeeld, zodat ook in Arcen gestart kan worden met een barrel program. In het voorjaar van 2017 kunnen Nederlandse bierliefhebbers dan een vatgerijpte Grand Prestige kopen. 

In maart dit jaar vloog Van den Broek naar Chicago. Om te proeven wat Goose Island er van - ahum - gebrouwen had, en om van hen de fijne kneepjes van barrel aging te leren. Een van de brouwsels die hij proefde wees Van den Broek af: Grand Prestige is minder viskeus bier dan bijvoorbeeld de Bourbon County Stout, en is daarom gevoeliger voor smaakafwijkingen - Van den Broek proefde oxidatie en te veel van het hout van de vaten. Maar de tweede was ‘geweldig’. ‘Ik proefde vanille, caramel, iets fruitigs en een beetje zoet in plaats van het bitterzoete dat Grand Prestige normaal gesproken heeft; wow.’ Mike Siegel van Goose Island was erbij. Hij lacht nu. ‘Gerard bleef maar roepen dat het de mooiste dag van zijn leven was.’

De les die Van den Broek in Chicago leerde, vooral door die mislukte eerste batch geproefd te hebben: ‘Bij onze Grand Prestige is het van belang dat bij het vullen van de vaten zo min mogelijk zuurstof er in komt. Daarom hebben we bij Hertog Jan onze eigen vulmachine laten maken, die het vat eerst spoelt met koolzuurgas, dat zuurstof verdrijft.’


Terug naar het beloofde land, de vatenopslag in Chicago, oktober 2016. Zonder Van den Broek - een kleinkind was aanstaande - maar met brouwers Kranen en Dams. We staan naast enkele tientallen rijen bourbonvaten waar Grand Prestige dan acht maanden in heeft gerijpt. Het label op de bovenkant vertelt wanneer ze zijn gevuld, welke bourbon erin heeft gezeten (Buffalo Trace, Heaven Hill, Jim Beam) en of het vat ‘vers’ is of niet: bourbonvaten worden maar één keer gebruikt om bourbon in te rijpen, maar Goose Island kan ze hergebruiken voor het rijpen van bier. Een vers vat leidt tot een duidelijkere bourbonsmaak in het eindproduct. Het ‘gevoelige’ Grand Prestige-bier dat in zo’n vers vat heeft gerijpt, wordt in Chicago daarom gemengd met Grand Prestige uit hergebruikte vaten (25% tegenover 75%).

Foto: Hertog Jan

Bill Savage haalt een spijkertje uit een van de vaten en laat de Vatgerijpt Grand Prestige eruit stromen, zo in het Hertog Jan-glas. Kranen en Dams mogen als eerste proeven. ‘Spannend’, zegt Kranen, en hij neemt een slok. ‘Heerlijk, die warmte van de bourbon, zonder dat dat domineert. Zacht. En ik proef m’n eigen gist.’ Van den Broek, later: ‘Bier heeft een nieuwe dimensie gekregen - dat was mijn droom en die is waargemaakt. Tijd om de wijn aan tafel te vervangen. Tijd om straks niet met champagne, maar met Grand Prestige te proosten op het nieuwe jaar.’

Hertog Jan Grand Prestige Vatgerijpt komt naar verwachting in maart 2017 op de markt in Nederland en in Chicago. In Nederland zullen verschillende varianten te koop zijn: gerijpt in bourbonvaten, in cognacvaten of in portvaten. Die zijn los te bestellen (€19,50 voor een fles van 0,75 liter), of in een set.


Proeven
Door het verschil in temperatuur in de zomer en winter treedt een harmonica-effect op bij rijping in houten vaten: in de hitte zet hout uit, in de kou krimpt het en door die beweging mengt de bourbonsmaak dat in het hout zit, als ook de houtsmaak zelf, zich goed met het bier in het vat. Van den Broek: ‘Dat moet je niet reguleren, laat de natuur zijn gang maar gaan. Wel moet je daarom regelmatig proeven. Ik proef de Grand Prestige Vatgerijpt elke maand, samen met mijn collega’s. Dan praten we over wat we proeven, en vullen we een smaakwiel in. Als er weinig verschil met de vorige proeverij te constateren is, is het tijd om te bottelen.’

Vaten
In Chicago rijpt de Grand Prestige uitsluitend in bourbonvaten. In Limburg rijpt het bier ook in port- en cognacvaten. Van den Broek: ‘Rijping in bourbonvaten geeft een duidelijke vanillesmaak, een mooi, warm alcoholgevoel. Port geeft meer zoetheid, en tonen van rood fruit. Rood fruit proef je ook bij de cognacrijping, net als rozijnen en steenvruchten.’

 

 / 

       rens@renslieman.nl
Rens Lieman is freelance journalist. Zijn werk verschijnt onder meer in NRC Next, Het Parool, Esquire, ELLE en Nieuwe Revu. Lees hier meer verhalen.

meer advertorial, reportage